A kvartaði yfir úrskurði dómsmálaráðuneytisins þar sem staðfest var ákvörðun Þjóðskrár Íslands um að synja umsókn hennar um að taka upp kenninafnið X sem amma hennar hafði borið. Synjunin var reist á því að A gæti ekki leitt rétt sinn til nafnsins af 5. mgr. 8. gr. laga nr. 45/1996, um mannanöfn. Þá væri óheimilt að taka upp ný ættarnöfn hér á landi samkvæmt 7. mgr. 8. gr. laganna. Athugun umboðsmanns var afmörkuð við þá lögskýringu ráðuneytisins að Þjóðskrá Íslands hefði ekki borið að leggja mat á hvort gildar ástæður, í skilningi 16. gr. laganna, hefðu mælt með því að heimila A að taka upp ættarnafnið.
Umboðsmaður taldi ljóst, einkum af lögskýringargögnum að baki 16. gr. laga nr. 45/1996 og samsvarandi ákvæði eldri laga, að í 16. gr. gæti ekki falist heimild til að víkja frá skýru banni 7. mgr. 8. gr. við því að tekin væru upp ný ættarnöfn hér á landi. Þar sem fyrir lá að ættarnafnið X væri og hefði lengi verið borið af fjölda einstaklinga hér á landi taldi umboðsmaður aftur á móti að bannið ætti ekki við um það.
Umboðsmaður tók fram að ættarnöfn teldust til kenninafna og að skilyrði 16. gr. væru þau að umsækjandi væri eldri en 18 ára og að telja yrði að gildar ástæður mæltu með upptöku nýs kenninafns. Þá benti umboðsmaður á að yrði afstaða ráðuneytisins lögð til grundvallar væri matskennd undantekningarregla 16. gr. að verulegu leyti þýðingarlaus hvað ættarnöfn snerti og í mótsögn við orðalag ákvæðisins, enda hefði sá sem uppfyllti skilyrði 5. mgr. 8. gr. þegar rétt til nafnsins á þeim grundvelli.
Því var niðurstaða umboðsmanns að skýra bæri 16. gr. laga nr. 45/1996 til samræmis við 8. gr. þeirra þannig að ákvæðið fæli í sér heimild fyrir Þjóðskrá Íslands til að leyfa manni að taka upp ættarnafn, að undangengnu mati á skilyrðum ákvæðisins, þótt hann gæti ekki leitt rétt sinn til nafnsins af 5. mgr. 8. gr. laganna. Það ætti þó ekki við um nafn sem teldist sannanlega nýtt ættarnafn hér á landi.
Þar sem mat á skilyrðum 16. gr. fór ekki fram í máli A var það niðurstaða umboðsmanns að úrskurður dómsmálaráðuneytisins hefði ekki verið í samræmi við lög.
Umboðsmaður lauk málinu með áliti 22. júlí 2026.