A, aðstandandi fanga, kvartaði yfir eldvörnum í fangelsi.
Þar sem ekki varð séð að A hefði leitað til fangelsismálayfirvalda eða dómsmálaráðuneytis með athugasemdir sínar gat umboðsmaður ekki tekið kvörtunina til nánari umfjöllunar að svo stöddu.
Umboðsmaður lauk málinu með bréfi 13. júlí 2026.
Vísað er til kvörtunar þinnar 9. júní sl. sem beinist að Fangelsismálastofnun og lýtur að eldvörnum í X. Af kvörtuninni verður ráðið að þú sért aðstandandi fanga og óskir þess að eldvarnir í fangelsinu verði teknar til skoðunar og notkun þess stöðvuð, reynist þær ekki í samræmi við kröfur.
Í lögum nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis, er gengið út frá því að meginviðfangsefni umboðsmanns sé að taka við kvörtunum frá borgurunum og veita álit um það hvort stjórnvöld hafi leyst með réttum hætti úr málum þeirra. Í 2. mgr. 4. gr. laganna er tekið fram að hver sá sem telur sig hafa verið beittan rangsleitni af aðilum sem heyra undir eftirlit umboðsmanns Alþingis geti kvartað af því tilefni til umboðsmanns. Kvörtun verður þannig að lúta að tilteknum athöfnum eða ákvörðunum stjórnvalds sem beinast að þeim sem leggur kvörtunina fram og varða beinlínis hagsmuni hans eða réttindi umfram aðra.
Þá er samkvæmt 3. mgr. 6. gr. laga nr. 85/1997 gert ráð fyrir að umboðsmaður hafi ekki afskipti af máli fyrr en stjórnvöld, þar með talið æðra stjórnvald, hafi lokið umfjöllun sinni um málið. Af því leiðir meðal annars að almennt verður mál ekki tekið til meðferðar af hálfu umboðsmanns á grundvelli kvörtunar fyrr en það hefur verið endanlega til lykta leitt í stjórnsýslunni. Að baki þessu skilyrði búa sjónarmið um að stjórnvöld skuli fá tækifæri til að leiðrétta ákvarðanir eða annað í störfum sínum, sem hugsanlega er ekki í samræmi við lög, áður en leitað er til aðila utan stjórnkerfis þeirra, eins og umboðsmann Alþingis, með kvartanir.
Ástæða þess að ég bendi þér á framangreindar reglur er að Fangelsismálastofnun sér um fullnustu refsinga og hefur umsjón með rekstri fangelsa, sbr. 5. gr. laga nr. 15/2016, um fullnustu refsinga. Þá fer dómsmálaráðherra með yfirstjórn fangelsismála, sbr. 4. gr. sömu laga. Ekki verður af kvörtun þinni ráðið að þú hafir borið athugasemdir þínar undir fangelsismálayfirvöld eða ráðuneytið. Með vísan til framanrakinna sjónarmiða tel ég rétt að þú freistir þess að leita afstöðu framangreindra stjórnvalda áður en kvartað er af sama tilefni til umboðsmanns Alþingis. Með þessu hef ég þó enga afstöðu tekið til þess hver viðbrögð þeirra við erindi þínu ættu að vera. Farir þú þá leið og sértu ósátt við viðbrögð þeirra, eða skort á þeim, getur þú leitað til mín á nýjan leik og verður þá tekin afstaða til þess hvort, og þá að hvaða marki, málið getur komið til athugunar af minni hálfu.
Loks tek ég fram að umboðsmaður Alþingis fer með svokallað OPCAT-eftirlit sem felst í reglubundnum heimsóknum á staði þar sem einstaklingar eru eða kunna að vera sviptir frelsi sínu. Við eftirlitið verður höfð hliðsjón af þeim athugasemdum sem komið er á framfæri í kvörtun þinni. Í ljósi þeirrar kröfu sem þar er sett fram, að gripið verði til aðgerða, þar með talið stöðvun á notkun húsnæðisins, þar til öryggi sé tryggt, vek ég athygli á að umboðsmaður getur við slíkt eftirlit gert athugasemdir við aðbúnað, þar með talið beint tilmælum um úrbætur til heimsóknarstaðar. Það er hins vegar ekki á valdi umboðsmanns að stöðva eða banna starfsemi á umræddum stöðum.
Með vísan til framangreinds lýk ég meðferð minni á kvörtuninni, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis.