Umboðsmaður tók til athugunar hvort fyrir hendi væru skráð fyrirmæli um notkun svonefndra hrákagríma af hálfu lögreglu en það hafði vakið athygli hennar að slíkar grímur væru notaðar án þess að mælt væri fyrir um notkun þeirra í opinberum reglum um valdbeitingu lögreglu.
Í bréfi til dómsmálaráðherra óskaði umboðsmaður upplýsinga um tilvist skráðra reglna um notkun hrákagríma auk þess sem afstöðu ráðuneytisins var óskað til þess hvort notkun þeirra teldist valdbeiting að mati þess og þá hvort grímurnar teldust valdbeitingartæki. Að síðustu var óskað afstöðu ráðuneytisins til þess hvort rétt væri að mælt væri fyrir um grímurnar í fyrrnefndum valdbeitingarreglum eða um þær sett fyrirmæli með öðrum hætti.
Í svari dómsmálaráðuneytisins til umboðsmanns kom fram sú afstaða þess að notkun slíkra gríma teldist valdbeiting og grímurnar sjálfar þar með valdbeitingartæki. Endurskoða ætti valdbeitingarreglurnar með það fyrir augum að við þær yrði bætt ákvæðum um hrákagrímur.
Í ljósi fyrirætlana ráðuneytisins taldi umboðsmaður ekki tilefni til að halda athugun málsins áfram. Þess var þó farið á leit við ráðuneytið að umboðsmaður yrði upplýstur um framgang málsins.
Umboðsmaður lauk málinu með bréfi 11 . febrúar 2026.
Hér með tilkynnist að embætti umboðsmanns Alþingis hefur lokið athugun sinni á umgjörð um svonefndar hrákagrímur og notkun þeirra. Tilefni athugunarinnar var að umboðsmaður hafði veitt því athygli að slíkar grímur væru notaðar af lögreglumönnum án þess að í reglum nr. 1740/2022, um valdbeitingu lögreglumanna og meðferð og notkun valdbeitingartækja og vopna, væri vikið að grímunum og notkun þeirra.
Af þessu tilefni var dómsmálaráðherra ritað bréf 14. nóvember 2025 þar sem þess var óskað að upplýst yrði hvort fyrir hendi væru reglur um beitingu hrákagríma og, ef svo væri, hvort þær væru samræmdar fyrir öll lögregluembætti. Þá var þess óskað að reglurnar yrðu afhentar, væri þeim til að dreifa. Jafnframt var óskað afstöðu dómsmálaráðuneytisins til þess hvort notkun hrákagríma teldist til valdbeitingar og þá hvort grímurnar teldust valdbeitingartæki. Að síðustu var þess óskað að ráðuneytið lýsti afstöðu sinni til þess hvort eðlilegt væri að ákvæðum um hrákagrímur og notkun þeirra yrði bætt við fyrrgreindar reglur nr. 1740/2022 eða eftir atvikum sett um þær fyrirmæli með öðrum hætti.
Svar dómsmálaráðuneytisins barst 2. febrúar sl. Í því kemur meðal annars fram að einungis embætti ríkislögreglustjóra og lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu hafi sett sér verklagsreglur um hrákagrímur. Fylgdu þær svarinu í ljósriti. Í svarinu kemur jafnframt fram sú afstaða ráðuneytisins að notkun hrákagríma teljist valdbeiting og grímurnar sjálfar þar með valdbeitingartæki. Af þeim sökum standi fyrir dyrum endurskoðun reglna nr. 1740/2022 með það fyrir augum að kveða á um heimildir til notkunar hrákagríma auk nánari ákvæða um meðferð og notkun þeirra. Þá kemur að síðustu fram að ráðuneytið telji rétt að nánari fyrirmæli um notkun grímanna verði í verklagsreglum gefnum út af ríkislögreglustjóra.
Í ljósi þeirrar áætlunar ráðuneytisins að bæta ákvæðum um hrákagrímur og notkun þeirra við reglur nr. 1740/2022 tel ég ekki tilefni til að halda athugun málsins áfram. Þess er þó farið á leit við ráðuneytið að umboðsmanni verði gerð grein fyrir því þegar reglum nr. 1740/2022 hefur verið breytt með framanlýstum hætti og ef sett verða frekari fyrirmæli um hrákagrímur og notkun þeirra.