Bréf

I

Vísað er til kvörtunar þinnar 6. september sl. sem lýtur að úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála 25. júní sl. í máli nr. [...], en með honum var kæru þinni til nefndarinnar, vegna ákvörðunar bæjarstjórnar Garðabæjar um að samþykkja deiliskipulag Arnarlands og breytingu á aðalskipulagi, vísað frá sökum þess að hún barst að kærufresti liðnum. Þá lýtur kvörtunin að synjun sömu nefndar 20. ágúst sl. á beiðni þinni um endurupptöku málsins. Í kvörtuninni eru, líkt og í endurupptökubeiðninni, gerðar athugasemdir við úrskurðinn á þeim forsendum að þér hafi ekki verið kunnugt um kærufrestinn. Þá er í kvörtuninni, sem og endurupptökubeiðninni, vikið að því að hjá nefndinni hefði þegar legið fyrir kæra vegna sama máls sem hefði verið vísað frá, með úrskurði nefndarinnar 27. mars sl. í máli nr. [...], sökum þess að þegar hún barst var fyrrgreint deiliskipulag enn til meðferðar hjá Skipulagsstofnun og hafði ekki verið birt í B-deild Stjórnartíðinda. Í báðum úrskurðum nefndarinnar var jafnframt vikið að því að ákvarðanir um breytingu á aðalskipulagi sættu ekki kæru til nefndarinnar. Loks er þess óskað í kvörtuninni að tekin verði afstaða til þess hvort ákvörðun bæjarstjórnar Garðabæjar hafi verið í samræmi við lög.

Í tilefni af kvörtun þinni var úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála ritað bréf 11. september sl. þar sem óskað var eftir öllum gögnum málsins og bárust þau 12. sama mánaðar.

II

Um hlutverk umboðsmanns Alþingis er fjallað í lögum nr. 85/1997 um umboðsmann Alþingis. Í 1. mgr. 2. gr. þeirra segir að hlutverk hans sé að hafa í umboði Alþingis eftirlit með stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga á þann hátt sem nánar greinir í lögunum og tryggja rétt borgaranna gagnvart stjórnvöldum landsins. Skal hann gæta þess að jafnræði sé í heiðri haft í stjórnsýslunni og hún fari að öðru leyti fram í samræmi við lög, vandaða stjórnsýsluhætti og siðareglur settar á grundvelli laga um Stjórnarráð Íslands og laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.

Af 3. mgr. 6. gr. laganna leiðir jafnframt að athugun umboðsmanns á máli beinist að jafnaði aðeins að úrlausn æðra stjórnvalds sem fjallað hefur um viðkomandi mál, ef slíkri úrlausn er á annað borð til að dreifa sam­kvæmt málsatvikum og viðeigandi réttarreglum hverju sinni. Þegar mál hefur hlotið afgreiðslu æðra stjórnvalds kemur undanfarandi úrlausn lægra stjórnvalds, eða sjálfstæðra stjórnvalda á borð við sveitar­félög sem eru undirorpin eftirliti ráðuneyta eða úrskurðarnefnda, því yfirleitt ekki til sérstakrar athugunar hjá umboðsmanni. Með þetta í huga hefur athugun umboðsmanns á kvörtun þinni því verið afmörkuð við málsmeðferð og niðurstöður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í tilefni af stjórnsýslukærum þínum.

III

Í 32. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 er fjallað um afgreiðslu og gildistöku aðalskipulags. Í 5. mgr. greinarinnar segir að aðalskipulag taki gildi þegar það hefur verið samþykkt af sveitarstjórn, hlotið staðfestingu ráðherra og verið birt í B-deild Stjórnartíðinda. Í 42. gr. laganna er kveðið á um afgreiðslu deiliskipulags og segir þar í 1. mgr. að birta skuli auglýsingu um samþykkt deiliskipulag í B-deild Stjórnartíðinda að lokinni yfirferð Skipulagsstofnunar. Samkvæmt 52. gr. laganna sæta stjórnvaldsákvarðanir sem teknar eru á grundvelli þeirra kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Þar segir jafnframt að ákvarðanir sem Skipulagsstofnun og ráðherra bera að lögum að staðfesta sæti ekki kæru til nefndarinnar, en um aðild, kærufrest og málsmeðferð að öðru leyti fari samkvæmt lögum um úrskurðarnefndina, en um hana gilda samnefnd lög nr. 130/2011. Þar segir meðal annars, líkt og greinir í úrskurðum nefndarinnar sem kvörtunin lýtur að, í 2. mgr. 4. gr. að kærufrestur sé einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um þá ákvörðun sem um ræðir, og sé um að ræða ákvarðanir sem sæta opinberri birtingu telst kærufrestur frá birtingu ákvörðunar. Samkvæmt 8. mgr. sömu greinar fer um málsmeðferð nefndarinnar að öðru leyti eftir ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þar segir í 1. mgr. 28. gr. að hafi kæra borist að liðnum kærufresti skal vísa henni frá nema afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr eða veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar.

Að þessu gættu tel ég ekki tilefni til að gera athugasemdir við úrskurði nefndarinnar í málum nr. 44 og 93/2025. Er þannig ljóst að breytingar á aðalskipulagi sveitarfélags sæta ekki kæru til úrskurðarnefndarinnar á grundvelli 52. gr. skipulagslaga, enda um ákvörðun að ræða sem ráðherra staðfestir, sbr. fyrrnefnd 32. gr. sömu laga. Þá liggur fyrir að deiliskipulag Arnarlands var birt í B-deild Stjórnartíðinda 16. maí sl. Er því einnig ljóst að kærur þínar bárust hvað það snertir annars vegar áður en til þess kom og hins vegar að kærufrestinum liðnum, sbr. 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011. Að því leyti hef ég í huga að samkvæmt 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga verður ákvörðun, sem ekki bindur enda á mál, ekki kærð fyrr en málið hefur verið til lykta leitt, og því ljóst að úrskurðarnefndinni var ekki fært að kveða upp efnisúrskurð í tilefni fyrri kæru þinnar í mars sl. Þá er í 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 með skýrum hætti mælt fyrir um kærufrest til úrskurðarnefndarinnar, og þá meðal annars í þeim tilvikum þar sem um ræðir ákvarðanir sem sæta opinberri birtingu, líkt og á við um deiliskipulagsáætlanir. Hef ég þá jafnframt í huga að í fyrri úrskurði nefndarinnar í mars sl. var vikið að þessu atriði, þ.e. að birting deiliskipulags í Stjórnartíðindum „[marki] upphaf eins mánaðar kærufrests til úrskurðarnefndarinnar“. Þá tel ég ekki tilefni til að taka til athugunar mat nefndarinnar á því að veigamiklar ástæður hafi ekki staðið til þess að taka síðari kæruna til meðferðar, þótt hún hafi borist svo skömmu eftir að kærufresturinn leið líkt og raun ber vitni. Horfi ég þá til þess að í deiliskipulagi felst áætlun fyrir afmarkað svæði innan sveitarfélags þar sem teknar eru, með almennum hætti, ákvarðanir um lóðanotkun, byggingarreiti, byggðamynnstur líkt og greinir í 1. mgr. 37. gr. skipulagslaga. Tel ég því ekki ástæðu til að gera athugasemdir við þá niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar að skilyrði 1. og 2. töluliðar 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga hafi ekki verið uppfyllt til að taka kæruna til meðferðar.

Að þessu gættu tel ég enn fremur ekki ástæðu til að gera athugasemdir við það mat úrskurðarnefndarinnar, í tilefni af beiðni þinni um endurupptöku málsins, að skilyrði þess að mál verði endurupptekið, sem greinir í 24. gr. stjórnsýslulaga, hafi ekki verið uppfyllt.

IV

Að öðru leyti tel ég þær athugasemdir sem fram koma í kvörtuninni ekki þess eðlis að tilefni sé til að taka þær til nánari athugunar. Með vísan til þess sem að framan er rakið læt ég athugun minni á kvörtuninni lokið, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997, um umboðsmann Alþingis.